Ketose bij koeien

Ketose is de meest voorkomende stofwisselingsziekte op moderne melkveebedrijven. Ze ontstaat door een negatieve energiebalans tijdens de intensieve lactatie na het afkalven en komt vooral in subklinische vorm veel voor.

Oorzaken

Energietekort

Melksynthese vraagt veel glucose: ongeveer 50 g glucose voor 1 liter melk met 4,8% lactose en 4% vet. Als de koolhydraten in het rantsoen tekortschieten, spreekt de koe haar lichaamsvet en spieren aan.

Lactatiestadium

De meeste gevallen treden op in het eerste derde deel van de lactatie. De negatieve energiebalans piekt rond dag 7–14 na het afkalven; enige NEB in de eerste 4–8 weken is onvermijdelijk.

Lichaamsconditie

Hoogproductieve koeien met een hoge lichaamsconditiescore lopen een groot risico — hoe vetter een koe bij het afkalven, hoe meer gewicht ze doorgaans verliest. Bij een BCS van 3–3,5 bij het afkalven krijgen koeien zelden ketose.

Voeding

Onevenwichtige rantsoenen met te weinig koolhydraten en voer van slechte kwaliteit zijn typische oorzaken. Zetmeelrijke droogstandsrantsoenen kunnen de pensinhoud bij het afkalven laten krimpen tot 50–80 liter, terwijl er 100+ liter nodig is. In de droogstand wordt meer gehakseld stro aanbevolen, goed gemengd met kuilvoer of gras.

Genetica

Ketose treft meestal koeien met een hoog genetisch potentieel voor melkproductie, bij wie het lastigst aan de energiebehoefte te voldoen is.

Symptomen

• Acetongeur, lagere voeropname, lagere melkgift en veranderde melk.
• Likken aan de huid, plotseling gewichtsverlies, sloomheid, een licht gekromde rug.
• In gevorderde gevallen zenuwverschijnselen: rondjes lopen, gekruiste poten, de kop tegen de muur drukken, tijdelijke blindheid, speekselen.

Wat het kost

20–30% van de subklinische gevallen kan overgaan in klinische ketose. Subklinische ketose schaadt de vruchtbaarheid (vaak meer dan drie inseminaties) en draagt bij aan vroegtijdige afvoer en indirect aan mastitis en kreupelheid.

Opsporing

Bloedonderzoek

β-hydroxyboterzuur (BHB) in het bloed boven 1,2 mmol/l is de diagnostische standaard — klinisch met symptomen, subklinisch zonder. Laboratoriumonderzoek is nauwkeurig, maar vraagt gekwalificeerd personeel, zorgvuldige monstername en verzending, en geeft stress bij de dieren.

Sneltests

Ketonteststrips voor melk en handmeters zijn snel en goedkoop, maar onpraktisch voor grote veestapels waar veel koeien getest moeten worden.

Met Brolis HerdLine

HerdLine meet vet, eiwit en lactose en volgt het melkspectrum van elke koe bij elke melking. Een stijgende vet-eiwitverhouding signaleert risicokoeien, zodat ze behandeld kunnen worden voordat er klinische verschijnselen zijn. Hoe HerdLine NEB opspoort.

Behandeling

Een dierenarts schrijft een behandeling voor op basis van ernst en oorzaak. Vezelrijk, goed bereid ruwvoer stimuleert de pens; glucoplastische stoffen (natriumpropionaat, propyleenglycol, glycerol, monensin) helpen de energie sneller te herstellen.

Preventie

• Houd de lichaamsconditie optimaal — BCS 3,0–3,5 bij het afkalven.
• Voeg een paar weken vóór het afkalven kleine hoeveelheden energierijker krachtvoer toe; verander het rantsoen na het afkalven geleidelijk.
• Houd koeien in de eerste maand na het afkalven goed in de gaten; melkziekte, baarmoederontsteking en het niet afkomen van de nageboorte verhogen het risico.
• Houd verse koeien in een aparte groep en beperk stress tot een minimum.
• Volg de melk met HerdLine, vooral in de vroege lactatie.