Mastitis

Mastitis is een ontsteking van de uier. Meestal is ze bacterieel, al spelen ook verwondingen en omgevingsomstandigheden een rol. Het blijft de belangrijkste oorzaak van economische verliezen op melkveebedrijven.

Bacteriën dringen binnen via het slotgat en geven toxinen af die het melkproducerende weefsel beschadigen, waardoor melkgift en melkkwaliteit dalen. Mastitis kan in elk stadium van de lactatie optreden, maar komt het meest voor bij verse koeien en aan het eind van de lactatie.

Oorzaken

De meeste gevallen komen voort uit slechte omgevingsomstandigheden, gezondheidsproblemen van het dier zelf of tekortkomingen in het management: hygiëne van de melkinstallatie en de huisvesting, een onvolledig rantsoen, gynaecologische aandoeningen en verwondingen. Preventie moet het hele bedrijf omvatten, niet alleen de behandeling.

Symptomen en vormen

Klinische mastitis

• Verdikte, verlengde spenen op een of meer kwartieren; het aangetaste kwartier wordt gezwollen, rood, warm en pijnlijk.
• Koeien bewegen minder, lopen voorzichtig, kunnen kreupel lopen of naar de uier trappen.
• Zieke koeien zien er moe uit, vermageren, krijgen koorts en kunnen verwerpen.
• De eerste stralen melk kunnen slijm, klonters, vlokken of bloed bevatten, en de kleur verandert.
• Laboratoriumonderzoek toont een hoog celgetal, veranderde melkcomponenten en een gewijzigde elektrische geleidbaarheid.

Subklinische mastitis

De melk ziet er normaal uit en er zijn geen zichtbare verschijnselen — alleen veranderingen in de melksamenstelling verraden het: een hoger celgetal, een veranderde geleidbaarheid en minder lactose. De melkcomponenten dalen met 5–15%.

De melk moet minstens maandelijks worden onderzocht, 10–14 dagen vóór het droogzetten en 8–10 dagen na het afkalven. Inline “minilaboratoria” in de melkleiding geven direct resultaat en maken monstername overbodig.

Wat het kost

• Mastitis is de op één na meest voorkomende reden voor afvoer.
• Bij 100.000 cellen/ml daalt de dagproductie van een kwartier met 25–35% en de productie over de hele lactatie met 10–15%.
• Subklinische mastitis is de meest voorkomende vorm en kan tot 70% van de verliezen veroorzaken — vroege opsporing is essentieel.

Opsporing

Celgetal

Een celgetal boven 200.000 cellen/ml wijst op mastitis. Laboratoriumonderzoek is traag; tests op het bedrijf zoals de California Mastitis Test vereisen individueel testen, arbeid en een ervaren uitvoerder; geautomatiseerde systemen besparen arbeid maar hebben reagentia en onderhoud nodig.

Met Brolis HerdLine

De inline analyser meet vet, eiwit en lactose en volgt spectrale veranderingen in de melk van elke koe bij elke melking. HerdLine gebruikt deze data voor vroege waarschuwingen bij gezondheidsproblemen. Mastitisdetectie is binnenkort beschikbaar.

Behandeling

Een dierenarts kiest de behandeling op basis van de ernst en de verwekker. Subklinische gevallen vragen soms alleen een eenvoudige behandeling; klinische gevallen vereisen meestal antibiotica, ontstekingsremmers of andere middelen. Behandeling tijdens de droogstand is meerdere malen effectiever dan tijdens de lactatie.

• Onderzoek het dier en stel de verwekker vast voordat u een middel kiest; baseer de keuze op een gevoeligheidstest.
• Stop de behandeling niet voortijdig wanneer het dier opknapt, en wissel niet abrupt van middel.
• Overweeg afvoer van koeien die niet te genezen zijn, ernstig beschadigde kwartieren hebben, niet herstelden na behandeling in de droogstand, of drie keer klinische mastitis hadden in één lactatie.

Preventie

• Houd koeien, strooisel, vloeren, melkmachines en de handen van melkers schoon.
• Ventileer de stal goed en voorkom tocht, die de uier afkoelt en de weerstand ervan verzwakt.
• Houd ligplaatsen droog, schoon en gedesinfecteerd, voorkom overbezetting en geef elk dier een rustplaats.
• Voer kwalitatief hoogwaardige, volledige rantsoenen.
• Controleer of de spenen gezond, schoon en droog zijn voordat u het melkstel aanhangt; desinfecteer vóór en na het melken.
• Als meer dan 5% van de dieren vuile uiers, spenen of klauwen heeft, zijn de omgevingsomstandigheden slecht.