Acidose bij koeien

Acidose betekent een overmaat aan zuur in het lichaam. Bij rundvee hangt het meestal samen met het rantsoen en met veranderingen in de pensinhoud en de pensflora — een ziekte van hoogproductieve veestapels.

Oorzaken

• Graanrijke rantsoenen, zure ruwvoeders zoals maïskuil, en vezelarme ruwvoeders.
• Veel krachtvoer in één keer opnemen.
• Onjuist gehakseld voer.
• Intensieve melkproductie, die rantsoenen richting meer krachtvoer en minder vezel duwt. Het risico is het hoogst 3–5 maanden na het afkalven.

Symptomen en vormen

De normale pens-pH is 6,3–7,3; acidose begint wanneer een daling langer dan 4 uur aanhoudt.

Subacute pensverzuring (SARA)

De pH daalt meer dan 24 uur tot ongeveer 5,0–5,5. Verschijnselen: minder eetlust, zwakkere pensbewegingen, dunne mest met onverteerd voer, lager melkvet en een vet-eiwitverhouding in de melk onder 1,2. Langdurige SARA kan leiden tot klauwbevangenheid, baarmoederontsteking, lebmaagverplaatsing en calciumtekort.

Acute acidose

pH onder 5,2, meestal na overmatige opname van krachtvoer of een abrupte rantsoenwijziging. Verschijnselen zijn onder meer dalende eetlust en melkgift, diarree, uitdroging, apathie, tandenknarsen en koliek. Onbehandelde gevallen kunnen eindigen in noodslachting.

Wat het kost

De belangrijkste verliezen zijn een lagere melkgift en melkkwaliteit; ernstige gevallen vragen een complexe behandeling en koeien met een hoog potentieel worden mogelijk afgevoerd.

Opsporing

Pens-pH en pensactiviteit

Een gezonde pens trekt 5–7 keer per 5 minuten samen; herkauwen duurt 40–50 minuten, 7–8 keer per dag. Bolussen die pensactiviteit en pH registreren, signaleren problemen vroeg. Een penspunctie vraagt geschoold personeel en geeft stress bij de dieren.

Met Brolis HerdLine

HerdLine meet vet, eiwit en lactose bij elke melking en volgt het melkspectrum van elke koe. Zo worden risicokoeien gesignaleerd en kan worden ingegrepen voordat het probleem verergert. Detectie van melkvetdepressie.

Behandeling

• Vervang snel afbreekbaar zetmeel (graan, krachtvoer) door verteerbare vezel — bietenpulp, stro of laat gemaaid hooi.
• Geef na een koolhydraatoverbelasting snel zuurneutraliserende middelen (bijv. natriumbicarbonaat 250 g, calciumcarbonaat 200 g of magnesiumoxide 100–200 g in 20–40 liter water); herhaal na 4–6 uur als er geen verbetering is.
• Gist, plantenextracten en andere toevoegingsmiddelen helpen de pensactiviteit te herstellen; het overbrengen van 5–10 liter gezonde pensinhoud kan helpen.
• Bij acute gevallen beslist de dierenarts over antibiotica, pensspoeling en andere behandelingen.

Preventie

• Voer krachtvoerrijke rantsoenen geleidelijk in; verdeel het krachtvoer over meerdere voerbeurten, bij voorkeur gemengd met ruwvoer.
• Zorg voor goede, goed gehakselde vezel en vermijd met mycotoxinen besmet voer.
• Gebruik periodiek pensbuffers (bijv. zuiveringszout, 1–2% van de droge stof).
• Volg de melkindicatoren met HerdLine om risicokoeien vroeg op te sporen.